* Pola obowiązkowe

polski  |  english

HISTORIA FORTU VIII SŁUŻEW

HISTORIA

W latach siedemdziesiątych XIX wieku, na posiedzeniu Tajnej Rady z udziałem cera Aleksandra II, zapadła decyzja o ufortyfikowaniu – w oparciu o miasta-twierdze (twierdze fortowe) wraz z załogami – zachodniej granicy imperium rosyjskiego. Już w następnej dekadzie rozpoczęła się budowa dwóch pierścieni fortów wokół Warszawy, których centrum stanowiła istniejąca już Cytadela Aleksandrowska wraz z jej siedmioma fortami. Fort VIII stanowi część zewnętrznego pierścienia założenia fortyfikacyjnego. Usytuowany został on na kulminacji wzniesienia znajdującego się pomiędzy Skarpą Ursynowską a doliną Potoku Służewieckiego. W tym miejscu trakt, biegnący z Warszawy w kierunku Góry Kalwarii, rozgałęział się na drogę biegnącą przez Piaseczno lub Jeziornę. Fort zbudowany został zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Wojny, zawartymi w projekcie F1879 wykonanym przez Zarząd Główny Inżynierii. Był to niejako projekt wzorcowy dla tego typu budowli. Jego budowa rozpoczęła się w 1883 roku, a została ukończona w roku 1890.

fort-stare-zlotu



Fort-histoia

Fort miał pięcioboczny zarys i posiadał dwa czoła (zasadnicza część fortyfikacji skierowana w kierunku przedpola), dwa barki (boczna część fortyfikacji) oraz szyję (tylna część fortu, w której mieściła się brama). Obiekt otoczony był rowem, przed którym znajdował się około 100-metrowej szerokości wał ziemny, o bardzo niewielkim nachyleniu (przedstok). Fosa ta miała na celu częściowe zakrycie umocnienia, tak aby sprawiało wrażenie niższego, niż było w rzeczywistości. Pierwotnie fort składał się z dwóch wałów, których zasadnicza konstrukcja wykonana była z cegieł pokrytych warstwą ziemi. Pierwszy z wałów, niższy – przeznaczony był dla piechoty i tworzył zamknięty pięcioboczny obrys. Za nim znajdował się wał wyższy – dla artylerii – zlokalizowany wzdłuż obydwu czół i barków. Jednak już w trakcie budowy rozwiązanie to okazało się przestarzałe, gdyż umocnienia okazały się być zbyt wysokie, co znacznie ułatwiało potencjalny ostrzał. W forcie znajdowały się także zakryte stanowiska artyleryjskie, zwane kaponierami. Były to, w zależności od położenia: kaponiera czołowa (znajdująca się w miejscu, gdzie łączyły się czoła), dwie kaponiery barkowe (znajdujące się po obu stronach założenia), a także kaponiera szyjowa (broniąca bramy oraz podejścia do fortu). W części szyjowej zlokalizowane były koszary (koszary szyjowe), o nietypowym dla tego typu założeń kształcie, gdyż tworzyły kąt wklęsły.



Wkrótce po zbudowaniu fort został zmodernizowany – jak większość fortów Twierdzy Warszawa – i przebudowany na dzieło jednowałowe. Konstrukcja ceglanych stropów została wzmocniona betonem, a ceglaną kaponierę czołową zastąpiono inną, o konstrukcji betonowej i usytuowano przed rowem, aby skuteczniej bronić przedpola. Połączona była z fortem podziemnym przejściem (zwanym poterną), przebiegającym pod dnem rowu. Pozostałe ceglane kaponiery także zostały zastąpione betonowymi. Wzmocniono również obronę szyi fortu, budując betonową konstrukcję zwaną tradytorem, przeznaczoną do prowadzenia ognia bocznego.

W 1909 roku zapadła decyzja o likwidacji Twierdzy Warszawa. Załoga fortu, jak i mienie ruchome, w połowie 1910 roku zostały wyprowadzone. Jednak dopiero w roku 1913 wysadzono betonowe elementy fortu.

Fort nie odegrał znaczącej roli w czasie kampanii wrześniowej. Po zajęciu terenu fortu przez wojska niemieckie, wewnątrz zbudowano cztery stajnie, zaś przed szyją fortu powstały budynki pomocnicze. Po II wojnie światowej, aż do roku 1990, terenem zarządzało Wojsko Polskie. W latach siedemdziesiątych XX w. na miejscu zburzonych stajni powstało osiedle dla kadry Wojska Polskiego. Na początku lat osiemdziesiątych XX w. powstała – skierowana w stronę miasta – transzeja (głęboki rów służący głównie do przemieszczania się żołnierzy) szalowana betonowymi elementami.

Do dnia dzisiejszego przetrwał rów forteczny oraz koszary szyjowe, a także pozostałości kaponier barkowych i kaponiery czołowej oraz fundamenty tradytora.

fort-maps-historia

Autor Michał Paczkowski
Magister archeologii,
absolwent Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Pracownik naukowy Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie

Literatura:
Encyklopedia techniki wojskowej. Wydawnictwo MON, Warszawa 1978
Królikowski Lech, Twierdza Warszawa, Warszawa 2002
Królikowski Lech, Warszawa – Dzieje fortyfikacji, Warszawa 2011
Pałubska Katarzyna, Twierdza Warszawa: zespół XIX-wiecznych fortyfikacji, Warszawa 2009
Tuszko Teodor, Piotr Oleńczak , Twierdza Warszawa. Przewodnik historyczny z mapą, Warszawa 2013